Richting

Omgevingskwaliteit

Handreiking Gemeentelijke Adviescommissies

Onder de Omgevingswet krijgt de omgeving van het monument een voornamere rol. Deze verandering vloeit voort uit het internationale Verdrag van Granada en houdt in dat gemeenten straks regels moet stellen rekening houdend met het beginsel van het voorkomen van aantasting van de omgeving van het monument. Dit geldt voor alle monumenten, zowel rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten als voor beschermde gezichten.

Maar wat is de omgeving van een monument? Hoe ver reikt deze ‘omgeving’? Wanneer beïnvloedt iets de monumentale waarde en wanneer wordt deze dan ‘aangetast? Gelders Genootschap heeft in samenwerking met de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit en zusterorganisatie Mooi NoordHolland een bijzonder project vormgegeven waarin deze vragen centraal staan. Het uiteindelijke resultaat van het onderzoek, dat gaat plaatsvinden in de gemeenten Leiden, Rheden en Hoorn, is een handreiking voor alle Nederlandse gemeenten. Samen met partijen als de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Federatie Grote Monumentengemeenten (FGM) en de steunpunten erfgoed wordt de handreiking samengesteld en getoetst aan de dagelijkse praktijk. In 2019 heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een subsidie verstrekt voor dit onderzoek. In 2020 zal de handreiking worden opgeleverd.

Richting

Omgevingskwaliteit

Richting

Omgevingskwaliteit

Ondersteuning Gemeenten

De omgeving van een monument

Begin 2019 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Invoeringswet van de Omgevingswet. Deze regelt een soepele overgang van de bestaande naar de nieuwe wetgeving op het gebied van de fysieke leefomgeving.* Overgangsregelingen zijn belangrijk, maar door de diverse wetten en regelingen is het voor gemeenten en adviseurs lastig te overzien wat de impact is en welke sturingsmogelijkheden voor kwaliteit in de toekomst mogelijk zijn. Daarom is vanuit het domein Erfgoed een afstemmingsoverleg ingesteld onder relevante partijen. Namens de Steunpunten neemt het Gelders Genootschap hieraan deel.

‘Kwaliteitsborging & Omgevingswet’ vormt een belangrijk speerpunt van het Gelders Genootschap. Een kerngroep bestaande uit Janos Boros (programmaleider), Maurice Bogie en Martin van Bleek coördineert de acties rondom dit speerpunt. Ontwikkelingen op landelijk niveau worden gemonitord, op lokaal niveau wordt overlegd met projectleiders en deelgenomen aan trajecten.

Het afgelopen jaar is veel energie gestoken in voorlichting, zowel intern als extern. Via intervisies zijn adviseurs bijgepraat over de gemeentelijke adviescommissie. Extern heeft het Gelders Genootschap geparticipeerd als stakeholder, zijn er presentaties gehouden over ‘Erfgoed en Omgevingswet’ en is meegedacht over nieuwe werkprocessen, zoals in het kader van de Omgevingstafel Noord-Veluwe.

Medio 2019 is een Ronde Tafel Gesprek (RTG) gehouden voor vertegenwoordigers van gemeenten en/of omgevingsdiensten over de ‘Gemeentelijke Adviescommissie’. Hoewel de inrichting van de toekomstige adviescommissie voor veel gemeenten nog ver weg lijkt en het opstellen van een omgevingsvisie of omgevingsplan voorrang heeft, dienen gemeenten de gemeentelijke adviescommissie vóór 1-1-2021 in te stellen onder de Omgevingswet. De kerngroep heeft een specifieke aanpak en planning opgesteld om gemeenten daarbij te faciliteren.

Omgevingswijs, ons infoblad over aspecten van de Omgevingswet, is in 2019 twee maal verschenen. Nummer 4 ging over ‘Omgevingskwaliteit & Duurzaamheid’ en nr. 5 over de ‘Bruidsschat’. Omgevingswijs wordt volgens reacties goed gelezen en ook gewaardeerd.

Tal van onze adviesgemeenten zijn druk met het opstellen van een omgevingsvisie. Bij een tussentijdse peiling eind 2019 hadden 13 gemeenten een omgevingsvisie inmiddels vastgesteld voor het gehele gemeentelijke grondgebied of delen daarvan. Een vergelijkbaar aantal gemeenten moet nog beginnen, terwijl de grootste groep gemeenten, ruim 30, nog druk doende is met dit participatief en cocreatief proces. De bijdrage van het Gelders Genootschap aan omgevingsvisies richt zich vooral op de expertises cultureel erfgoed, ruimtelijke kwaliteit en landschap.

Erfgoed en Omgevingswet

In het kader van Erfgoed en de Omgevingswet hebben het Gelders Genootschap en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed binnen het Samenwerkingsverband Cultuurhistorie Gelderland op 4 april een bijeenkomst georganiseerd voor de gemeenten met als hoofdthema: ‘Van Omgevingsvisie op weg naar Omgevingsplan’. Aanwezig waren medewerkers cultuurhistorie/erfgoed/monumenten/archeologie en Ruimtelijke Ordening van gemeenten, provincie, omgevingsdiensten en het rijk.

De bijeenkomst vond plaats in een nu als conferentiecentrum in gebruik zijnde kerk in De Steeg, een gemeentelijk monument. Na een terugblik op de resultaten van 2018 werd de meest recente informatie gedeeld over de stand van zaken en de ontwikkeling van de omgang met erfgoed binnen de Omgevingswet en de nieuwe aanpak van de omgeving van het monument.

Daarna kregen deelnemers de kans in een workshop met elkaar te discussiëren en ervaringen uit te wisselen over de noodzakelijke stappen en besluiten om de ambities van de omgevingsvisies goed door te kunnen vertalen naar omgevingsplannen. De vragen die hierbij gesteld werden, waren: welke stappen moet je nemen, welke bagage heb je daar voor nodig en tot welke acties leidt dit? Dit alles op de tijdlijn van 2020 tot 2029 (einddatum nieuwe omgevingsplannen). Hierbij bleek dat de aandacht bij gemeenten vooralsnog met name gericht was op het goed borgen van erfgoed in omgevingsvisies, het goed ordenen van alle informatie rondom erfgoed en de consequenties van de uitgebreide definitie van de omgeving van het monument.

De resultaten van deze bijeenkomst zullen samen met de resultaten van alle andere provinciale bijeenkomsten (de Gelderse bijeenkomst is onderdeel van een landelijke serie) in 2020 worden gepresenteerd.

Alle gemeenten met rijksmonumenten zijn verplicht om een adviescommissie in te stellen, die minimaal over rijksmonumenten adviseert. De huidige welstandscommissies en monumentencommissies komen niet meer terug in de Omgevingswet. De wet voorziet niet in een overgangsrecht, dus gemeenteraden wordt geadviseerd om voor 2021 een gemeentelijke adviescommissie onder de Omgevingswet in te stellen. De adviescommissie komt voor op de ‘minimumlijst’ met maatregelen van de VNG.

De Federatie Ruimtelijke Kwaliteit is in 2019 gestart met het ontwikkelen van een handreiking, genaamd Handreiking Adviesstelsel Omgevingskwaliteit. Een handreiking die het mogelijk maakt om de huidige veelvormige adviespraktijk van adviescommissies, stadsbouwmeesters enz. voort te zetten en om te zetten naar de vereisten van de Omgevingswet, maar ook om nieuwe stappen te zetten in de geest van de Omgevingswet.

Samen met de VNG, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en een klankbordgroep, breed samengesteld uit architecten, vertegenwoordigers van gemeenten en organisaties als het Gelders Genootschap is gewerkt aan de handreiking. Janos Boros heeft namens het Gelders Genootschap inbreng geleverd in de klankbordgroep. Begin 2020 zal de handreiking verschijnen en krijgen gemeenten daarover de beschikking. Het Gelders Genootschap wil, in overleg met de adviesgemeenten, het Model Instellingsbesluit (deel 2 van de handreiking), vertalen naar de eigen lokale situatie, praktijk en wensen.

 

* Ten tijde van het schrijven van dit verslag is bekend dat ook de Eerste kamer heeft ingestemd met de Invoeringswet en dat de Omgevingswet mede vanwege het coronavirus zal worden uitgesteld.

Richting

Omgevingskwaliteit

Begin 2019 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Invoeringswet van de Omgevingswet